Jak miód Manuka zabija bakterie? Nauka stojąca za MGO
Miód Manuka zabija bakterie w sposób niedostępny dla większości miodów, a jego działanie potwierdzają badania laboratoryjne, a nie tylko deklaracje na etykiecie. Większość miodów wykazuje pewne działanie przeciwbakteryjne, ale jest ono łagodne i szybko słabnie. Miód Manuka działa inaczej, a przyczyną są zachodzące w nim procesy chemiczne.
Kluczowym związkiem jest metyloglioksal, znany lepiej jako MGO. MGO nie działa jednak samodzielnie. W tym artykule wyjaśniamy, jak miód Manuka zabija bakterie, dlaczego bakterie nie zdołały rozwinąć na niego oporności i co tak naprawdę oznacza liczba MGO na etykiecie.
Najważniejsze informacje
- Australijski miód Manuka Biosota jest badany niezależnie w laboratorium i zawiera od MGO 150 do MGO 2200+. Im wyższa zawartość MGO, tym skuteczniej miód może uszkadzać i unieszkodliwiać białka niezbędne bakteriom do przetrwania [1].
- Jednocześnie działają cztery czynniki: MGO, wysokie stężenie cukru, które wyciąga wodę z komórek bakterii, naturalna kwasowość miodu oraz związek zwany nadtlenkiem wodoru. Każdy z nich atakuje inną część komórki bakteryjnej [1, 3, 4].
- Przez dziesięciolecia stosowania i celowych badań laboratoryjnych nad opornością bakterii żaden szczep bakterii nie rozwinął oporności na miód Manuka [5, 6].
Czym miód Manuka różni się od zwykłego miodu?
Większość miodów w pewnym stopniu spowalnia rozwój bakterii. Głównym powodem jest naturalny związek zwany nadtlenkiem wodoru, który pszczoły wytwarzają podczas przetwarzania nektaru w ulu. Gdy pszczoły przekształcają nektar w miód, stopniowo uwalniają ten związek w niewielkich ilościach, wystarczających, by spowolnić rozwój bakterii, ale nie uszkodzić skóry ani tkanek [1, 4].
Miód Manuka również tak działa. Ma jednak także drugi mechanizm, który działa niezależnie od pierwszego.
Aby to sprawdzić, naukowcy użyli substancji, która niszczy nadtlenek wodoru. Po dodaniu jej do większości miodów ich działanie przeciwbakteryjne znacznie osłabło. Po dodaniu jej do miodu Manuka działanie przeciwbakteryjne prawie się nie zmieniło [4]. Za większość właściwości miodu Manuka odpowiada coś innego niż nadtlenek wodoru. Tym czymś jest MGO.
Miód Manuka zawiera znacznie więcej MGO niż jakikolwiek inny rodzaj miodu. Zwykłe miody zawierają zazwyczaj zaledwie od 1,6 do 24 mg/kg [1]. Australijski miód Manuka Biosota jest badany niezależnie w laboratorium i zawiera od MGO 150 do MGO 2200+. Ta różnica wyjaśnia, dlaczego miód Manuka działa tam, gdzie inne miody nie dają rady.
Jak MGO atakuje bakterie
MGO nie dodaje się do miodu Manuka. Powstaje naturalnie podczas dojrzewania. Drzewa, z których pozyskuje się miód Manuka, należące do rodzaju Leptospermum, zawierają w nektarze naturalny związek, który podczas dojrzewania miodu powoli przekształca się w MGO [1].
Australia jest domem dla ponad 80 rodzimych gatunków Leptospermum. Niektóre z odmian o najsilniejszych właściwościach leczniczych, w tym Leptospermum liversidgei, Leptospermum Whitei i Leptospermum Polygalifolium, nie występują nigdzie indziej na świecie. Im więcej tego związku znajduje się w kwiatach, z których pszczoły zbierają nektar, tym więcej MGO zawiera gotowy miód.
Gdy MGO dociera do komórki bakteryjnej, wiąże się z określonymi elementami budulcowymi w jej białkach i unieruchamia je w stałej, nieaktywnej pozycji [1]. Białka są narzędziami, których bakterie używają do wzrostu, podziału, budowy zewnętrznych ścian komórkowych i przetwarzania składników odżywczych. Gdy dostatecznie dużo białek przestaje działać, komórka przestaje funkcjonować i obumiera.
Sposób działania zależy od bakterii. W przypadku Staphylococcus aureus, bakterii powodujących wiele zakażeń skóry i ran, MGO zatrzymuje podział komórki w jego trakcie. Komórka zaczyna się dzielić, ale nie może dokończyć tego procesu [1]. W przypadku bakterii Pseudomonas aeruginosa, często występujących w zakażeniach ran i płuc, MGO uszkadza ważne białko ochronne w zewnętrznej ścianie bakterii, powodując jej rozpad i obumarcie komórki [1].
Badania potwierdzają również, że cały miód Manuka powoduje większe uszkodzenia komórek bakteryjnych niż samo oczyszczone MGO [2]. Pełne działanie przeciwbakteryjne zapewnia cały miód, a nie tylko zawarte w nim MGO.
Potwierdzają to również badania genetyczne bakterii. Bakterie pozbawione naturalnego enzymu neutralizującego MGO są znacznie bardziej podatne na działanie miodu Manuka, co pokazuje, że rola MGO w procesie ich zwalczania jest kluczowa, a nie przypadkowa [2].
Mechanizmy wspomagające: osmoza, niskie pH i nadtlenek wodoru
Głównym czynnikiem jest MGO. Pozostałe składniki miodu działają razem z nim.
Miód składa się w około 80% z cukrów, co tworzy środowisko o bardzo wysokiej zawartości cukru i małej ilości wody. Gdy bakterie mają z nim kontakt, wysokie stężenie cukru wyciąga wodę z komórki bakteryjnej. Bez wody komórka nie może funkcjonować i obumiera [1]. Ta właściwość jest wspólna dla wszystkich miodów, ale w miodzie Manuka działa razem z MGO, a nie stanowi głównego czynnika.
Miód Manuka jest też naturalnie kwaśny, a jego pH wynosi od 3,2 do 4,5 [3]. Dla porównania: większość bakterii chorobotwórczych najlepiej rozwija się w warunkach zbliżonych do obojętnych. Przy kwasowości miodu Manuka zaburzeniu ulegają procesy wewnętrzne większości bakterii: przetwarzanie składników odżywczych zwalnia, a zdolność komórki do prawidłowego funkcjonowania zostaje osłabiona.
Nadtlenek wodoru stanowi trzecią warstwę działania. Jest czynnikiem drugorzędnym w miodzie Manuka, co potwierdzają wcześniejsze eksperymenty, ale mimo to odgrywa rzeczywistą rolę w ogólnym działaniu [4].
W rezultacie działają jednocześnie cztery odrębne mechanizmy. Każdy atakuje inny element komórki bakteryjnej. Bakterie nie mają jednego słabego punktu, do którego mogłyby się przystosować.
Dlaczego bakterie nie mogą rozwinąć oporności na miód Manuka
Większość antybiotyków działa, atakując jeden konkretny element komórki bakteryjnej: jeden enzym, jedno białko ściany komórkowej albo jeden proces wewnętrzny. Bakterie rozwijają oporność, zmieniając ten jeden cel. To możliwa do opanowania adaptacja ewolucyjna.
Miód Manuka nie daje bakteriom takiej możliwości. Aby stać się oporna, bakteria musiałaby jednocześnie zmienić sposób działania swoich białek, budowę ściany komórkowej, sposób podziału oraz usuwanie MGO ze swojego wnętrza. [4]. Nie zaobserwowano takiego jednoczesnego, skoordynowanego zakresu zmian w wielu układach.
Potwierdzają to dowody. Przegląd badań klinicznych z 2020 roku wykazał, że bakterie już oporne na wiele antybiotyków były równie podatne na działanie miodu Manuka jak bakterie całkowicie nieoporne na antybiotyki [5]. Oporność na antybiotyki nie dawała żadnej przewagi w starciu z miodem Manuka. Odrębne badanie potwierdziło, że nigdy nie udokumentowano oporności na bakteriobójcze działanie miodu Manuka [2]. Badacze celowo próbowali też wywołać oporność, wystawiając bakterie przez wiele pokoleń na niskie stężenia miodu. W tych eksperymentach nie pojawiły się bakterie oporne [6].
Szczegółowe informacje kliniczne o tym, jak dotyczy to MRSA, C. difficile i zakażeń ran opornych na antybiotyki, znajdziesz w artykule Korzyści antybiotykowe miodu Manuka w przypadku zakażeń opornych na antybiotyki.
Czy wyższa zawartość MGO oznacza silniejsze działanie przeciwbakteryjne?
W przypadku większości bakterii tak. Jest jednak jeden ważny wyjątek.
Badacze zmierzyli, jak dobrze stężenie MGO pozwala przewidywać siłę działania przeciwbakteryjnego wobec różnych gatunków. W przypadku E. coli zależność jest silna (r = -0.87). W przypadku Enterococcus faecalis jest jeszcze silniejsza (r = -0.94). W przypadku Staphylococcus aureus jest umiarkowana (r = -0.54). W przypadku Pseudomonas aeruginosa nie ma istotnej zależności [7].
Potwierdza to stężenie niezbędne do zahamowania wzrostu bakterii. Do zahamowania wzrostu S. aureus i E. coli potrzeba 128 mg/L oczyszczonego MGO. W przypadku P. aeruginosa potrzeba 512 mg/L, czyli cztery razy więcej [7]. Dodanie do 1,000 mg/kg dodatkowego MGO do zwykłego miodu i sprawdzenie jego działania przeciwko P. aeruginosa ledwie wpłynęło na wynik [8].
W przypadku P. aeruginosa liczba MGO na etykiecie nie jest najważniejsza. Liczy się cały skład miodu.
W przypadku większości pozostałych bakterii istotnych klinicznie wyższa zawartość MGO rzeczywiście oznacza większą skuteczność przeciwbakteryjną. W działaniu miodu uczestniczą też naturalne związki, a cały miód konsekwentnie przewyższa oczyszczone MGO przy tym samym stężeniu [4].
Co pokazują najnowsze badania (2023-2026)
Wiedza na temat działania miodu Manuka stale się rozwija.
W badaniu z 2023 roku opublikowanym w czasopiśmie Frontiers in Cellular and Infection Microbiology sprawdzono miód Manuka w połączeniu ze standardowymi antybiotykami przeciwko trzem gatunkom gronkowców. W większości badanych połączeń miód zwiększał skuteczność antybiotyków w porównaniu z działaniem każdego z tych środków osobno [9].
Przegląd badań opublikowany w 2024 roku w czasopiśmie AIMS Microbiology potwierdził, że działanie przeciwbakteryjne miodu Manuka wynika ze współdziałania wielu czynników, w tym naturalnych związków roślinnych obecnych w miodzie oraz stężenia MGO [10]. Inny związek, leptosperyna, występuje wyłącznie w miodach z rodzaju Leptospermum i służy jako naturalny wskaźnik autentyczności miodu Manuka. Wstępne badania sugerują, że wraz z MGO może również wpływać na działanie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne [1].
Nowy nurt badań sugeruje, że MGO może również oddziaływać na układ odpornościowy organizmu. Wstępne wyniki wskazują, że związki w miodzie zmodyfikowane przez MGO mogą aktywować grupę wyspecjalizowanych komórek odpornościowych w skórze i błonach śluzowych, uzupełniając przeciwbakteryjne właściwości miodu Manuka o wpływ na odporność. W chwili powstawania tego tekstu wyniki pierwotnego badania nie zostały niezależnie potwierdzone; to obszar, który warto obserwować, a nie potwierdzony wniosek [11].
Poznaj pełną gamę właściwości zdrowotnych miodu Manuka Biosota – od wspierania zdrowia jelit i odporności po pielęgnację ran i skóry.
Opinie naszych klientów
"Zaraziłam się bakterią Pseudomonas aeruginosa. Lekarz nie był w stanie jej zwalczyć, była oporna na antybiotyki. Moja córka kupiła wasz miód, ten mocny, dwa razy i po ponad 6 tygodniach stosowania w domu udało się ją pokonać. Naprawdę myślę, że pomógł wasz wspaniały miód. Dziękuję, pszczoły!"
"Używam go do leczenia infekcji w jamie ustnej po operacji. Brałam antybiotyki, ale infekcja wróciła i nie chciałam znów obciążać organizmu. Myślę, że naprawdę mi pomógł!"
"Znakomity. Kupiłam go do leczenia rany i jestem zachwycona efektami. Nie wyobrażam sobie, żeby mogło mi go zabraknąć."
FAQ: częste pytania o miód Manuka i bakterie
Czy miód Manuka zabija wszystkie bakterie?
Miód Manuka działa na wiele bakterii, w tym Staphylococcus aureus, E. coli i E. faecalis. Niektóre bakterie, zwłaszcza Pseudomonas aeruginosa, słabiej reagują na MGO. W przypadku tych gatunków większe znaczenie niż sama klasa MGO ma pełny skład miodu, w tym zawartość cukrów, kwasowość i naturalne związki roślinne [7, 8].
Jaki poziom MGO jest potrzebny do działania przeciwbakteryjnego?
Poziom MGO 250+ mg/kg jest powszechnie uznawany za wystarczający do uzyskania skutecznego działania przeciwbakteryjnego w pielęgnacji ran i jamy ustnej [12]. W przypadku zakażeń skóry i bardziej wymagających zastosowań zaleca się MGO 1200+. Praktyczne wskazówki znajdziesz w artykule Miód Manuka na rany i owrzodzenia.
Czy mogę stosować miód Manuka zamiast antybiotyków?
Nie. Miód Manuka nie zastępuje przepisanych antybiotyków. Badania wskazują, że stosowany równolegle z antybiotykami może zwiększać ich skuteczność [9], dzięki czemu stanowi uzupełnienie, a nie zamiennik. Zawsze skonsultuj się z pracownikiem ochrony zdrowia przed wprowadzeniem zmian w planie leczenia.
Czy wysoka temperatura niszczy działanie przeciwbakteryjne?
MGO jest bardziej odporny na wysoką temperaturę niż nadtlenek wodoru. Jego aktywność przeciwbakteryjna pozostaje niezmieniona po obróbce termicznej, która niszczyłaby inne związki zawarte w miodzie [1]. Miód Manuka Biosota jest pozyskiwany na zimno i nigdy nie jest poddawany obróbce termicznej. Wskazówki dotyczące stosowania miejscowego znajdziesz również w artykule Przeciwbakteryjne właściwości miodu Manuka w przypadku infekcji skóry.
Bibliografia
- Roberts i in., „O działaniu przeciwbakteryjnym miodu Manuka: wgląd w mechanizmy”, Cardiff University: https://orca.cardiff.ac.uk/id/eprint/134665/1/RRB-75754-on-the-antibacterial-effects-of-manuka-honey--mechanistic-in_102915%20(1).pdf
- Pettit i in., „Miód Manuka wykazuje szerokie spektrum działania przeciwdrobnoustrojowego”, mSystems 2020: https://journals.asm.org/doi/10.1128/msystems.00106-20
- Mechanizmy działania przeciwbakteryjnego i badanie pH, PLOS ONE: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0224495
- Maddocks i in., „Aktywność przeciwbakteryjna miodu Manuka i jego składników”, PMC 2018: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6613335/
- Nolan i in., przegląd systematyczny wrażliwości drobnoustrojów wielolekoopornych na miód, PMC 2020: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7693943/
- Johnston i in., „Przegląd terapeutycznych właściwości miodu Manuka”, Frontiers in Microbiology 2016: https://www.frontiersin.org/journals/microbiology/articles/10.3389/fmicb.2016.00569/full
- Sherburn i in., „Korelacja między MGO a aktywnością oraz dane MIC”, PLOS ONE 2022: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9333225/
- Sherburn i in., „Eksperyment z suplementacją MGO”, PLOS ONE 2022: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0272376
- Alkathiri i in., „Miód Manuka w połączeniu z antybiotykami”, Frontiers in Cellular and Infection Microbiology 2023: https://www.frontiersin.org/journals/cellular-and-infection-microbiology/articles/10.3389/fcimb.2023.1219984/full
- „Aktywność przeciwbakteryjna miodu Manuka: przegląd wielu składników”, AIMS Microbiology 2024: https://www.aimspress.com/article/doi/10.3934/microbiol.2024015?viewType=HTML
- Malaghan Institute, „Komórki MAIT i miód Manuka” (podsumowanie badania opublikowanego w Food & Function; nie potwierdzono niezależnie publikacji źródłowej): https://www.malaghan.org.nz/news-and-resources/news/mait-cells-and-manuka-honey-scientists-uncover-novel-antibacterial-mechanism
- Miód Manuka w Australii, punkt odniesienia dla progów MGO: https://www.australiasmanuka.com.au/mgo-manuka-honey/
Oświadczenia nie zostały ocenione przez TGA (Australijską Agencję ds. Towarów Terapeutycznych) ani FDA (Amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków). Sprzedawane produkty nie są przeznaczone do diagnozowania, leczenia ani zapobiegania żadnym chorobom. Miód Manuka nie zastępuje innych leków ani porad i najlepiej stosować go jako uzupełnienie istniejącego planu leczenia. Przed rozpoczęciem jakiegokolwiek leczenia skonsultuj się z pracownikiem ochrony zdrowia. Więcej informacji opartych na badaniach naukowych i dowodach dotyczących naturalnych właściwości leczniczych miodu Manuka klasy medycznej znajdziesz w najnowszych opublikowanych badaniach nad miodem Manuka. Korzystaj z tych informacji według własnego uznania. Należy pamiętać, że poziom bioaktywności spada pod wpływem wysokiej temperatury, dlatego miód Manuka Biosota Organics nie jest poddawany obróbce termicznej, pasteryzacji ani sterylizacji.
Zostaw komentarz