Hoe Manuka-honing bacteriën doodt? De wetenschap achter MGO

Manuka-honing doodt bacteriën op een manier waarop de meeste honing dat niet kan, en die bewering wordt onderbouwd door laboratoriumtests en niet alleen door het etiket. De meeste honing heeft enige antibacteriële werking, maar die is mild en neemt snel af. Manuka-honing is anders, en dat komt door de chemie.

De centrale verbinding hierin is methylglyoxal, beter bekend als MGO. Maar MGO werkt niet alleen. In dit artikel wordt precies uitgelegd hoe Manuka-honing bacteriën doodt, waarom bacteriën er geen resistentie tegen hebben kunnen ontwikkelen en wat het MGO-getal op het etiket precies aangeeft.

Belangrijkste punten

• De Australische Manuka-honing van Biosota wordt onafhankelijk getest in laboratoria en varieert van MGO 150 tot MGO 2200+. Hoe hoger het MGO-gehalte, hoe beter de honing de eiwitten kan beschadigen en uitschakelen die bacteriën nodig hebben om te overleven ^[1].
• Vier factoren werken tegelijkertijd: MGO, het hoge suikergehalte dat water aan bacteriecellen onttrekt, de natuurlijke zuurgraad van de honing en een verbinding die waterstofperoxide heet. Elk richt zich op een ander deel van de bacteriecel ^{[1, 3, 4]}.
• In decennia van gebruik en doelbewuste laboratoriumproeven naar resistentie heeft geen enkele bacteriestam ooit resistentie tegen Manuka-honing ontwikkeld ^{[5, 6]}.

Wat maakt Manuka-honing anders dan gewone honing?

De meeste honing kan bacteriën enigszins afremmen. De belangrijkste reden is een natuurlijke verbinding die waterstofperoxide heet en die bijen tijdens de verwerking in de bijenkorf produceren. Terwijl bijen nectar in honing omzetten, geven ze deze verbinding langzaam en in lage concentraties af: genoeg om de groei van bacteriën af te remmen zonder de huid of het weefsel te beschadigen ^{[1, 4]}.

Manuka-honing doet dit ook. Maar daarnaast heeft het een tweede systeem dat onafhankelijk van het eerste werkt.

Om dit te achterhalen, gebruikten onderzoekers een stof die waterstofperoxide afbreekt. Toen ze die aan de meeste honingsoorten toevoegden, nam de antibacteriële werking sterk af. Toen ze die aan Manuka-honing toevoegden, veranderde de antibacteriële werking nauwelijks ^[4]. Iets anders dan waterstofperoxide is verantwoordelijk voor het grootste deel van de werking van Manuka. Dat is MGO.

Manuka-honing bevat veel meer MGO dan elke andere honingsoort. Gewone honing bevat doorgaans slechts 1,6 tot 24 mg/kg ^[1]. De Australische Manuka-honing van Biosota wordt onafhankelijk getest in laboratoria en varieert van MGO 150 tot MGO 2200+. Dat verschil verklaart waarom Manuka-honing werkt waar andere honing tekortschiet.

Hoe MGO bacteriën aanvalt

MGO wordt niet aan Manuka-honing toegevoegd. Het ontstaat van nature tijdens het rijpen. De bomen die Manuka-honing produceren, bekend als Leptospermum, bevatten in hun nectar een natuurlijke verbinding die tijdens het rijpen van de honing langzaam wordt omgezet in MGO ^[1].

Australië is de thuisbasis van meer dan 80 inheemse Leptospermum-soorten. Sommige van onze soorten met de hoogste medicinale eigenschappen, waaronder Leptospermum liversidgei, Leptospermum Whitei en Leptospermum Polygalifolium, komen nergens anders ter wereld voor. Hoe meer van deze verbinding de nectar van de bronbloem bevat, hoe meer MGO de uiteindelijke honing bevat.

Zodra MGO een bacteriecel bereikt, bindt het zich aan specifieke bouwstenen in de eiwitten van de cel en zet die vast in een inactieve positie ^[1]. Eiwitten zijn de hulpmiddelen waarmee bacteriën groeien, zich delen, hun buitenwanden opbouwen en voedingsstoffen verwerken. Wanneer genoeg eiwitten worden uitgeschakeld, stopt de cel met werken en sterft hij.

Hoe dit gebeurt, hangt af van de bacterie. Bij Staphylococcus aureus, de bacterie achter veel huid- en wondinfecties, stopt MGO de celdeling halverwege de cyclus. De cel begint zich te splitsen, maar kan het proces niet voltooien ^[1]. Bij Pseudomonas aeruginosa, die vaak voorkomt bij wond- en longinfecties, beschadigt MGO een belangrijk beschermend eiwit in de buitenwand van de bacterie. Daardoor valt de wand uiteen en sterft de cel ^[1].

Onderzoek bevestigt ook dat hele Manuka-honing meer schade aan bacteriecellen veroorzaakt dan alleen gezuiverde MGO ^[2]. De volledige honing, en niet alleen het MGO-gehalte, zorgt voor het volledige antibacteriële effect.

Ook de genetica van bacteriën bevestigt dit. Bacteriën die het natuurlijke enzym missen dat MGO neutraliseert, zijn aanzienlijk kwetsbaarder voor Manuka-honing. Dit toont aan dat de rol van MGO bij het doden van bacteriën centraal is en niet toevallig ^[2].

De ondersteunende mechanismen: osmose, lage pH en waterstofperoxide

MGO is de belangrijkste factor. De rest van de honingmatrix werkt ermee samen.

Honing bestaat voor ongeveer 80% uit suikers, waardoor een omgeving met veel suiker en weinig water ontstaat. Wanneer bacteriën ermee in contact komen, onttrekt de hoge suikerconcentratie water aan de bacteriecel. Zonder dat water kan de cel niet functioneren en sterft hij ^[1]. Alle honingsoorten hebben deze eigenschap, maar bij Manuka-honing werkt die samen met MGO in plaats van de hoofdrol te spelen.

Manuka-honing is van nature ook zuur, met een pH-waarde tussen 3,2 en 4,5 ^[3]. Ter vergelijking: de meeste ziekteverwekkende bacteriën groeien het best in bijna neutrale omstandigheden. Bij de zuurgraad van Manuka-honing vallen de interne processen van de meeste bacteriën stil: de verwerking van voedingsstoffen vertraagt en het vermogen van de cel om normaal te functioneren wordt aangetast.

Waterstofperoxide vormt een derde laag. Het is een secundaire factor in Manuka-honing, zoals de eerdere experimenten bevestigen, maar speelt wel degelijk een rol in het totale effect ^[4].

Het resultaat is dat vier verschillende mechanismen tegelijk werken. Elk richt zich op een ander deel van de bacteriecel. Er is geen enkel zwak punt waartegen bacteriën zich kunnen aanpassen.

Waarom bacteriën geen resistentie tegen Manuka-honing kunnen ontwikkelen

De meeste antibiotica werken door zich op één specifiek deel van een bacteriecel te richten: een enzym, een celwandproteïne of een inwendig proces. Bacteriën ontwikkelen resistentie door dat ene doelwit te veranderen. Het is een beheersbare evolutionaire aanpassing.

Manuka-honing geeft bacteriën die mogelijkheid niet. Om resistent te worden, zou een bacterie tegelijk moeten veranderen hoe zijn eiwitten functioneren, hoe zijn celwand is opgebouwd, hoe hij zich deelt en hoe hij MGO uit zijn binnenste verwijdert. ^[4]. Een dergelijke gelijktijdige, gecoördineerde verandering in meerdere systemen is niet waargenomen.

Het bewijs ondersteunt dit. Uit een overzicht van klinische studies uit 2020 bleek dat bacteriën die al resistent waren tegen meerdere antibiotica even gevoelig waren voor Manuka-honing als bacteriën zonder enige antibioticaresistentie ^[5]. Resistentie tegen antibiotica bood geen voordeel tegen Manuka-honing. Een afzonderlijke studie bevestigde dat resistentie tegen de dodende werking van Manuka-honing nooit is gedocumenteerd ^[2]. Onderzoekers hebben ook bewust geprobeerd resistentie op te wekken door bacteriën gedurende vele generaties aan lage honingconcentraties bloot te stellen. Uit deze experimenten zijn geen resistente bacteriën voortgekomen ^[6].

Zie voor klinische informatie over de toepassing hiervan bij MRSA, C. difficile en antibioticaresistente wondinfecties De voordelen van Manuka-honing bij antibioticaresistente infecties.

Betekent meer MGO een sterkere antibacteriële werking?

Voor de meeste bacteriën wel. Maar er is één opvallende uitzondering.

Onderzoekers maten hoe sterk de MGO-concentratie de antibacteriële werking voorspelt bij verschillende soorten. Voor E. coli is het verband sterk (r = -0.87). Voor Enterococcus faecalis is het nog sterker (r = -0.94). Voor Staphylococcus aureus is het matig (r = -0.54). Voor Pseudomonas aeruginosa is er geen betekenisvol verband ^[7].

De concentratie die nodig is om de bacteriegroei te stoppen, bevestigt dit. Er is 128 mg/L gezuiverd MGO nodig om de groei van S. aureus en E. coli te stoppen. Voor P. aeruginosa is 512 mg/L nodig, vier keer zoveel ^[7]. De toevoeging van maximaal 1,000 mg/kg extra MGO aan standaardhoning had nauwelijks invloed op het resultaat bij tests tegen P. aeruginosa ^[8].

Bij P. aeruginosa is het MGO-getal op het etiket niet de belangrijkste factor. Het gaat om de volledige honingmatrix.

Voor de meeste andere bacteriën die klinisch relevant zijn, voorspelt een hoger MGO-gehalte inderdaad een sterkere antibacteriële werking. Natuurlijke stoffen in de hele honing dragen hier ook aan bij, en hele honing is bij dezelfde concentratie steevast effectiever dan gezuiverd MGO ^[4].

Wat het nieuwste onderzoek laat zien (2023-2026)

De wetenschap achter de werking van Manuka-honing blijft zich ontwikkelen.

Een studie uit 2023, gepubliceerd in Frontiers in Cellular and Infection Microbiology, testte Manuka-honing in combinatie met conventionele antibiotica tegen drie Staphylococcus-soorten. Bij de meeste geteste combinaties maakte de honing de antibiotica effectiever dan elk middel afzonderlijk ^[9].

Een overzichtsstudie uit 2024 in AIMS Microbiology bevestigde dat de antibacteriële werking van manuka-honing voortkomt uit meerdere factoren die samenwerken, waaronder natuurlijke plantaardige stoffen in de honing en de MGO-concentratie ervan. ^[10]Een aparte stof, leptosperine genaamd, komt alleen voor in Leptospermum-honing en dient als natuurlijke marker voor echte manuka-honing. Eerste onderzoek suggereert dat deze stof naast MGO ook kan bijdragen aan antibacteriële en ontstekingsremmende effecten. ^[1].

Een opkomende onderzoekslijn suggereert dat MGO ook een wisselwerking kan hebben met het immuunsysteem van het lichaam. Eerste aanwijzingen tonen dat door MGO gemodificeerde stoffen in de honing een groep gespecialiseerde immuuncellen in de huid en slijmvliezen kunnen activeren, wat een immuuncomponent toevoegt aan de antibacteriële eigenschappen van manuka. Het primaire onderzoek was op het moment van schrijven nog niet onafhankelijk bevestigd; dit is een onderzoeksgebied om in de gaten te houden, geen vaststaand resultaat. ^[11].

Ontdek het volledige overzicht van de gezondheidsvoordelen van Biosota Manuka-honing, van darmgezondheid en immuniteit tot wondverzorging en huidondersteuning.

Veelgestelde vragen over Manuka-honing en bacteriën

Doodt manuka-honing alle bacteriën?

Manuka-honing werkt tegen een breed scala aan bacteriën, waaronder Staphylococcus aureus, E. coli en E. faecalis. Sommige bacteriën, met name Pseudomonas aeruginosa, reageren minder sterk op MGO. Bij deze soorten is de volledige honingmatrix, waaronder het suikergehalte, de zuurgraad en de natuurlijke plantaardige stoffen, belangrijker dan alleen de MGO-waarde. ^{[7, 8]}.

Welk MGO-niveau heb ik nodig voor een antibacteriële werking?

MGO 250+ mg/kg is het algemeen genoemde niveau voor betrouwbare antibacteriële werking bij wond- en mondverzorging ^[12]. Voor huidinfecties en intensiever gebruik wordt MGO 1200+ aanbevolen. Bekijk Manuka-honing voor wonden en zweren voor praktische richtlijnen.

Kan ik Manuka-honing gebruiken in plaats van antibiotica?

Nee. Manuka-honing is geen vervanging voor voorgeschreven antibiotica. Onderzoek toont aan dat het de werking van antibiotica kan versterken wanneer het ernaast wordt gebruikt ^[9], waardoor het een aanvulling is en geen vervanging. Raadpleeg altijd een zorgverlener voordat u een behandelplan wijzigt.

Wordt de antibacteriële werking door warmte tenietgedaan?

MGO is hittebestendiger dan waterstofperoxide. De antibacteriële werking blijft intact na warmtebehandelingen die andere honingbestanddelen zouden vernietigen ^[1]. Manuka-honing van Biosota wordt koud geëxtraheerd en nooit met warmte behandeld. Zie ook Antibacteriële voordelen van Manuka-honing bij huidinfecties voor advies over uitwendig gebruik.

Referenties

1. Roberts et al., "Over de antibacteriële effecten van Manuka-honing: mechanistische inzichten", Cardiff University: https://orca.cardiff.ac.uk/id/eprint/134665/1/RRB-75754-on-the-antibacterial-effects-of-manuka-honey--mechanistic-in_102915%20(1).pdf
2. Pettit et al., "Manuka-honing heeft een breedspectrum antimicrobiële werking", mSystems 2020: https://journals.asm.org/doi/10.1128/msystems.00106-20
3. Onderzoek naar antibacteriële mechanismen en pH, PLOS ONE: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0224495
4. Maddocks et al., "Antibacteriële werking van Manuka-honing en de bestanddelen ervan", PMC 2018: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6613335/
5. Nolan et al., systematische review van de gevoeligheid van MDR voor honing, PMC 2020: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7693943/
6. Johnston et al., "Therapeutisch overzicht van Manuka-honing", Frontiers in Microbiology 2016: https://www.frontiersin.org/journals/microbiology/articles/10.3389/fmicb.2016.00569/full
7. Sherburn et al., "Correlatie tussen MGO en activiteit en MIC-gegevens", PLOS ONE 2022: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9333225/
8. Sherburn et al., "Experiment met MGO-suppletie", PLOS ONE 2022: https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371%2Fjournal.pone.0272376
9. Alkathiri et al., "Manuka-honing in combinatie met antibiotica", Frontiers in Cellular and Infection Microbiology 2023: https://www.frontiersin.org/journals/cellular-and-infection-microbiology/articles/10.3389/fcimb.2023.1219984/full
10. "Antibacteriële werking van Manuka-honing: een overzicht van meerdere componenten", AIMS Microbiology 2024: https://www.aimspress.com/article/doi/10.3934/microbiol.2024015?viewType=HTML
11. Malaghan Institute, "MAIT-cellen en Manuka-honing" (vat een onderzoek in Food & Function samen; het primaire artikel is niet onafhankelijk bevestigd): https://www.malaghan.org.nz/news-and-resources/news/mait-cells-and-manuka-honey-scientists-uncover-novel-antibacterial-mechanism
12. Referentie voor de MGO-drempelwaarde van Manuka-honing uit Australië: https://www.australiasmanuka.com.au/mgo-manuka-honey/