De Matriarchale Samenleving van Bijen

Honingbijen zijn fascinerende dieren die al eeuwenlang worden bestudeerd. Hoewel de meeste mensen bekend zijn met de rol van de bijenkoningin in de kolonie, zijn velen zich niet bewust van de complexe matriarchale sociale structuur binnen bijengemeenschappen. De vrouwelijke bijen spelen in feite een dominante rol in de kolonie. De koningin fungeert als het voortplantingscentrum, terwijl de vrouwelijke werkbijen verschillende taken op zich nemen om het voortbestaan van de kolonie te waarborgen.

In dit artikel verkennen we de door vrouwtjes gedomineerde samenleving van bijenkolonies, waaronder de rollen van koninginnen, vrouwelijke werkbijen en mannelijke darren, die ervoor zorgen dat bijen in hun omgeving kunnen floreren. Ga met ons mee in de fascinerende wereld van de bijensamenleving en leer meer over deze bijzondere dieren.

De levensduur van een honingbij

De gemiddelde levensduur van een westerse honingbij varieert gedurende het jaar: van slechts zes weken in de lente en zomer tot wel zes maanden in de winter. De koningin, die ongeveer twee keer zo groot is als een gemiddelde werkbij, kan daarentegen wel vijf jaar oud worden!

De verhouding tussen vrouwelijke en mannelijke bijen

Honingbijenkolonies bestaan voor ongeveer 95% uit vrouwtjes, terwijl het aantal mannelijke bijen gedurende het jaar varieert.

Mannelijke darren zijn geen werkbijen. Hun belangrijkste rol is het paren met koninginnen uit omliggende kolonies. Tijdens het paarseizoen worden er meer mannetjes voortgebracht.

In de winter, wanneer er minder voedselbronnen beschikbaar zijn voor de bijen, jagen de vrouwelijke bijen alle mannelijke bijen uit de kast. Die zullen vervolgens verhongeren of doodvriezen, omdat mannelijke bijen niet in staat zijn om voedsel te verzamelen.

De meeste mensen hebben nog nooit een mannelijke honingbij gezien, omdat er simpelweg niet zoveel zijn en ze niet buiten de kast het werk van de bijen doen. Je zult ze nooit op een bloem zien. Mannelijke bijen blijven in de kast en verlaten die alleen om naar zogenoemde “darrenverzamelplaatsen” te vliegen, waar ze met een koningin paren — niet met hun eigen koningin.

De rol van mannelijke bijen

Mannelijke bijen zijn in een kolonie gemakkelijk te onderscheiden van vrouwelijke werkbijen. Ze zijn groter dan vrouwelijke bijen en doen eigenlijk niet veel. Ze bewegen zich anders voort en lopen doorgaans wat onhandig en stuntelig rond.

Mannelijke darren hoeven niet veel werk in de kast te doen. Onderzoek toont aan dat darren wel bijdragen aan het verwarmen van de kast. Ze verzamelen echter geen voedsel. Ze voeden de jonge bijen niet. Ze bouwen de kast niet — ze hebben geen wasklieren. Ze verdedigen de kast niet — ze hebben zelfs geen angel. Ze hebben eigenlijk maar één rol: paren met een koningin.

Houd er rekening mee dat mannelijke darren slechts ongeveer 5% van de populatie uitmaken. Er kunnen op een bepaald moment wel 10 darren in een kolonie aanwezig zijn, maar soms helemaal geen!

De rol van vrouwelijke bijen

De vrouwelijke bijen zijn de werkbijen en vormen ongeveer 95% van de populatie.

De koningin heeft één taak: eitjes leggen voor de kolonie. Ze is in wezen het vrouwelijke voortplantingsorgaan van het superorganisme dat een bijenkolonie vormt. Zodra de vrouwelijke werkbijen zijn geboren, zijn zij degenen die al het werk in de kast doen.

Vrouwelijke werkbijen kunnen niet paren en kunnen geen bevruchte eitjes leggen — ze kunnen alleen eitjes leggen waaruit mannelijke darren ontstaan. Er is dus geen concurrentie tussen de koningin en de werkbijen.

Over de bloemetjes en de bijtjes (paring)

Nadat een koningin is geboren en de rijpe leeftijd van ongeveer zeven dagen heeft bereikt, maakt ze een paringsvlucht. Tijdens haar hele leven maakt ze mogelijk slechts één of twee paringsvluchten.

De koningin vliegt de kast uit naar een “darrenverzamelplaats”. Dat is een gebied waar mannelijke darren rondvliegen en wachten tot er een koningin voorbij komt.

Deze darrenverzamelplaatsen bevinden zich ongeveer dertig meter boven de grond en zijn ongeveer 150 meter breed. De mannelijke bijen verspreiden er allemaal chemische feromonen om koninginnen binnen de straal aan te trekken.

Wanneer een koningin voorbijvliegt, winnen alleen de snelste en sterkste darren en krijgen zij de kans om succesvol met haar te paren. De koningin paart met slechts 15 tot 20 darren voordat ze genoeg sperma heeft voor de rest van haar leven.

Zodra een mannelijke bij succesvol met een koningin heeft gepaard, scheurt zijn endofallus uit zijn achterlijf. Vervolgens vallen ze op de grond en komt er een einde aan zijn korte bijenleven. Hij sterft dus tijdens de paring!

Zijn genen worden echter doorgegeven en dat wordt beschouwd als een succesvolle mannelijke honingbij. De meeste darren zullen nooit met een koningin paren.

Het ontstaan van een koningin

Vrouwelijke werkbijen kunnen alleen eitjes leggen waaruit mannelijke bijen ontstaan. Een koningin kan zowel vrouwelijke als mannelijke eitjes leggen. Alleen een koningin kan dus een nieuwe koningin voortbrengen, omdat elk van haar vrouwelijke eitjes tot koningin kan worden ontwikkeld.

Alle bijen krijgen gedurende de eerste drie dagen van hun leven koninginnengelei. Daarna schakelen ze over op een dieet van stuifmeel en een beetje nectar. Als een jonge bij gedurende haar volledige ontwikkeling koninginnengelei krijgt, ontwikkelt ze zich tot een koningin.

Opvolging van de koningin

Bijenkolonies zijn geen monarchie waarin de koningin de leiding heeft en alle beslissingen neemt. De kolonie neemt de beslissingen. Het zijn alle werkbijen — het collectieve bijenkastbewustzijn van de vrouwelijke werkbijen — die bepalen wat er gebeurt.

Uiteindelijk beslissen zij of ze een nieuwe koningin die in de kast is geïntroduceerd accepteren of afwijzen. Daarom is het soms beter om een koninginloze kolonie de kans te geven zelf een koningin voort te brengen uit een vrouwelijk eitje van de oude koningin, in plaats van een nieuwe, vreemde koningin bij de kolonie te introduceren.

Zoals gezegd kunnen ze elk vrouwelijk eitje in een koningin veranderen door de larve met koninginnengelei te voeden. Ze maken de cel waarin de bij wordt geboren ook iets groter, zodat het grotere lichaam van de koningin erin past.

De koningin weet niet altijd wanneer haar laatste dagen zijn aangebroken. De kolonie merkt dat haar feromonen zwakker worden en bereidt zich voor op de komst van een nieuwe koningin.

Soms ontwikkelt zich een nieuwe koningin terwijl de oude nog leeft. Dan heb je een kolonie met een oudere moederkoningin die verzwakt en een nieuwe dochterkoningin die net uit een cel is gekomen. In dat geval vechten de koninginnen tot de dood en wint de sterkste koningin!

We hopen dat je samen met ons hebt genoten van deze fascinerende blik op het geheime leven van bijen! De natuur kan zeker hard zijn, maar de natuur weet wat het beste is en doet wat nodig is om het voortbestaan van de sterkste en gezondste honingbijen te waarborgen — bijen die zoveel voor ons allemaal betekenen!

Lees meer over wat Biosota Manuka-honing tot de beste ter wereld maakt...